Eerste konikveulens geboren

Of het nu komt door het zachte weer, ik kan het niet echt zeggen, maar afgelopen week hebben de eerste konikveulens van het jaar het daglicht gezien. Het is moeilijk om vast te stellen wat het waren, omdat de jonge dieren constant in de nabijheid van de rest van de groep lopen. Wat wel goed te zien is, dat de dieren prima met de groep meekomen, en blijkbaar van de winterse omstandigheden geen last hebben. De paarden verspreiden zich nu wat meer door het hele natuurgebied. Ze houden zich op in enkele kleinere groepen, en de edelherten worden ook wat meer onder aan de Knardijk en op het Kitsstrandje gezien. De runderen hebben het afgelopen week opengestelde deel van de Driehoek bereikt.

Begeleide wandelingen
Nu de Driehoek weer tijdelijk dicht is voor publiek, worden er weer begeleide wandelingen gehouden. Tijdens de begeleide wandelingen zijn er af en toe enkele tientallen van deze magnifieke runderen te zien. Net als vorig jaar starten de wandelingen weer bij het Buitencentrum (voorheen bezoekerscentrum) aan de Knardijk. Om te voorkomen dat de gidsen voor niets komen, wordt aan mensen nu gevraagd om zich via oostvaardersplassen@staatsbosbeheer.nl aan te melden. Onze gidsen zijn zeer enthousiast en willen graag iedereen de mogelijkheid geven, om ondanks de beperkte openstelling, zoveel mogelijk te laten zien. Om de kosten van de begeleide wandelingen enigszins te dekken vragen we aan de deelnemers na afloop een vrijwillige bijdrage.

Schollevaar
Net als vorig jaar is de observatiehut De Schollevaar weer geopend. In de komende week zijn er nog onderhoudswerkzaamheden aan het dak. Dit is dringend noodzakelijk en moet voor het broedseizoen afgerond zijn. Daarna kan de hut na een fijne wandeling bezocht worden. In de nacht is het gebied niet toegankelijk, en de hut afgesloten.

Op het moment dat de Driehoek weer open ging voor de dieren, en dus tijdelijk gesloten werd voor het publiek, gebeurde hetzelfde met het Oostvaardersbos. Hier zijn net als anders in deze tijd van het jaar de doorgaande wandel paden dicht, en is het doorgaande deel van het Jan van den Boschpad, het fietspad naar de Oostvaardersdijk, tot 12.00.uur gesloten. Dit om de rust die de dieren nu nodig hebben zoveel mogelijk te bewaren. Ook geeft dit ons de gelegenheid om indien nodig op een veilige manier in het bos te werken zodat het welzijn van de dieren gewaarborgd is.

Frozen planet

Heeft u het ook gezien afgelopen week? De indrukwekkende serie Frozen Planet, uitgezonden op dinsdag bij de EO. Ik moet zeggen dat ik het een prachtige aflevering vond. In deze aflevering kwamen pinguïns na maanden terug om hun partners en inmiddels uit het ei gekropen jongen weer terug te vinden. Ook het deel waarin een ijsbeer op een, in een mijn ogen onmogelijke plek, een hol begint te maken om de winter door te komen, was indrukwekkend. Bij temperaturen van min 70 graden. Ongelooflijk. Ik zag twee wolven kilometers afleggen om het spoor van bizons te volgen, vervolgens een jaarling (kalf van circa 1 jaar oud) weten af te zonderen en uiteindelijk als overwinnaar uit de bus komen. Misschien bizar om te zeggen, maar ik vond het prachtig.

Nu zult u denken, wat heeft dit alles met de Oostvaardersplassen te maken? Wat mij opvalt is het feit dat we ’s winters zodra het kouder wordt, snel geneigd zijn om te roepen dat het weer extreme vormen aanneemt. Bijvoorbeeld nu met de combinatie van regen, wind en hogere waterstanden. Ook in de Oostvaardersplassen regent het natuurlijk, blaast de wind en wordt het natter. Voor hetzelfde geld, was het koud en was er sneeuw en vorst. Maar extreem? Elk jaar in de winter is er wel een moment dat je hier onder zou kunnen scharen.

Zoals in Frozen Planet bizons tot hun buik door de sneeuw lopen, zo is het bij ons in de winter niet ongebruikelijk dat runderen, paarden en edelherten in harde wind en regen lopen. En zoals de bizons zijn ingesteld op sneeuw en ijs, zijn de dieren in de Oostvaardersplassen ingesteld op de klimatologische omstandigheden in ons land. We zien dat ze bij elkaar gaan staan en elkaar beschutting bieden en dat ze zich verplaatsen naar drogere delen van het gebied. Zodra het water weer wat zakt, verspreiden ze zich meteen weer over het hele gebied.

Is het beeld in Frozen Planet een fraai, wit beeld door de sneeuw, hier is het beeld minder fraai. Doordat de dieren regelmatig over hun eigen wissels lopen veranderen die in modder en zien er zwart uit. Gelukkig zijn de dieren hier volledig op ingesteld en levert dit geen problemen op.

Zo zie je maar dat de natuur uitstekend in staat is om ook met de mindere tijden van het jaar om te gaan

De winter komt er weer aan

In de winterperiode maakt Staatsbosbeheer geregeld overzichten van de stand van zaken in het natuurgebied. Hoe is het gesteld met de conditie van de dieren? Hoe is het gesteld met de hoeveelheid beschikbaar voedsel in het gebied, etc? Het zogenaamde situatierapport verschijnt vanaf december tot en met eind april wekelijks. In deze rapporten staat informatie over de omstandigheden en bijzonderheden in het veld, en een overzicht van de afgevallen dieren.

Mocht u interesse hebben, de informatie staat in het dossier Oostvaardersplassen op de site van Staatsbosbeheer. Daar vindt u ook de flyer over hoe we omgaan met de grote grazers.

Muizenissen in de Oostvaardersplassen

rosse woelmuis

Afgelopen week ben ik samen met Sil Westra van de Zoogdiervereniging ’s avonds op pad geweest om vallen te legen. Vallen legen? Ja, inderdaad. In het kader van onderzoek naar de aanwezigheid van muizen in de Oostvaardersplassen waren er in totaal op 10 locaties muizenvallen geplaatst. Het gaat dan om zogenaamde “live traps”, vallen waar de diertjes levend uit vandaan komen. Na het determineren en merken, door het afknippen van een plukje haar (zodat bij opnieuw vangen duidelijk was dat een muis al eerder was gevangen), werden de muizen weer los gelaten.

bosmuis

Omdat muizen belangrijk voedsel zijn voor roofvogels en andere roofdieren is het belangrijk om inzicht te hebben in de ontwikkeling van muizenpopulaties.
In totaal zijn er deze week in 2 dagen veel muizen gevangen, en wel in totaal 88 vangsten en 4 soorten. Zodra ik meer weet, en er een volledige rapportage met volledige en uitgewerkte data is, laat ik het wel weten.

Kachelhoutverkoop in Hollandse Hout

Op zaterdag 19 november van 10 tot 14 uur houdt Staatsbosbeheer in het Hollandse Hout een verkoopdag van kachelhout voor particulieren.

Elk jaar ontvangt Staatsbosbeheer als producent van hout veel verzoeken van particulieren om brandhout te leveren. Om hieraan tegemoet te komen organiseert Staatsbosbeheer op zaterdag 19 november tussen 10 en 14 uur een verkoop van kachelhout. Op deze dag kan men in het Hollandse Hout stammen hout met een lengte van 2 meter kopen. Hiervoor is de 1e slagboom langs de Uilen weg (zijweg van de Buizerdweg) geopend. Hier staat personeel van Staatsbosbeheer dat het verkeer de weg wijst.

Als u hier het bos in rijdt met de auto, kan men, op aanwijzingen van aanwezig personeel, het hout in de aanhanger laden. Zodra u geladen heeft, rijdt u via de beheerweg het bos weer uit. Bij de laatste slagboom wordt dan afgerekend.

Het hout heeft een lengte van ongeveer 2 meter, met een dikte (gemiddeld) van 15 centimeter en daar boven. De prijs bedraagt € 2,– per stamstuk. Alleen tijdens de kachelhoutdag geldt deze speciale actieprijs met een maximum van 5o stammen per klant. U kunt contant afrekenen en krijgt een aankoopbon mee. Pinnen is helaas niet mogelijk.

Het ter plekke op maat zagen van hout is NIET toegestaan. Deze dag is uitsluitend bestemd voor particulieren. Aan handelaren wordt niet verkocht.

Het tellen van dieren

Al enige tijd was het onduidelijk hoeveel dieren er nu exact in de Oostvaardersplassen leven. Eerder dit jaar werd door anderen naar buiten gebracht dat het aantal dieren niet in overeenstemming zou zijn met het aantal dat door Staatsbosbeheer is opgegeven. Om hier duidelijkheid over te krijgen, zijn er begin dit jaar een aantal telsessies geweest door externe deskundigen. Hieruit kwamen geen eenduidige cijfers. Omdat de internationale commissie die vorig jaar het beheer van de Oostvaardersplassen heeft geëvalueerd, aangaf dat dit het beste zou kunnen gebeuren met een helikopter, is dit vandaag ook gedaan.

Op het eerste gezicht beleven de runderen, paarden en edelherten redelijk onverstoorbaar staan. Wel vlogen grote groepen vogels, ganzen, op. Vanmiddag en morgen wordt wederom geteld, om vast te stellen of dit inderdaad een betrouwbare manier van tellen is.

Nu is daar nog niets van te zeggen. Pas als de gegevens verwerkt zijn zal duidelijk zijn of het tellen met een helikopter goede betrouwbare gegevens oplevert.

p.s. De helicopter is ter beschikking gesteld door het ministerie van defensie, waarvoor dank.

Hoe zilverreigers van aalscholvers profiteren

Ik kreeg vanochtend deze foto’s binnen. Onze inventarisatiemedewerker was gisteren op pad, en fotografeerde tientallen, wellicht meer dan 100, aalscholvers die in een voormalig ontwateringskanaal in de Oostvaardersplassen doken. Op zoek naar vis. Ze doen dat vaker; vis opjagen tot die uitgeput in het water blijft drijven en dan een smakelijke hap is.

Hier hetzelfde verhaal, maar omdat dit kanaal aan de oevers zeer ondiep is, stonden er meer dan 40 grote zilverreigers. Zij profiteerden van de activiteiten van de aalscholvers door simpelweg mee te eten van deze makkelijke en goed gedekte tafel.

De bronst van de edelherten is nog steeds volop aan de gang. Vooral de ochtenden zijn fantastisch. De opgaande zon die door de mist heen breekt, en de lucht rood kleurt met daarbij het geluid van de herten is onbeschrijfelijk.

We vinden nu steeds meer herten die “afgebronst” zijn. Ze zijn zo moe en uitgeput van het achter de hindes aan lopen dat zij geen puf meer hebben. Ze liggen nu her en der in het veld bij te komen en vreten zich weer vol zodat zij alsnog met voldoende conditie de winter in kunnen gaan.

Dit jaar vinden wij ook meerdere herten die in de bronstgevechten gesneuveld zijn. Meestal wat grotere herten, die zich het kaas niet van het brood laten eten, en de confrontatie met de concurrenten vol aangaan. Over het algemeen loopt dit zonder problemen af, maar een enkele keer dus niet.

Hoogbronst in de Oostvaardersplassen

Het was mistig, afgelopen zaterdagochtend. Dikke, ondoordringbare mist die voor mijn gasten, die ’s ochtends om zeven uur voor de deur stonden, de reis naar het beheersgebouw aan de Knardijk knap lastig had gemaakt.

Toen we op pad gingen, was het alsof er een deken over het landschap lag. We
maakten een rit met het vip-busje en de eerste stop was midden tussen de herten. Er was geen hert te zien, maar wel te horen. Het is onwaarschijnlijk hoeveel lawaai burlende herten kunnen maken, zonder dat je ze ziet. Ik heb daarom een klein filmpje gemaakt. Er is weinig te zien, maar te horen des te meer. Met zon die pas laat opkwam was dit een fantastisch begin van ons bezoek aan een uniek gebied.

Ander, kort nieuws
De bronst is later op gang gekomen dan ik dacht. Maar nu is het volop ‘hoogbronst’. En dit is goed te zien aan de herten, maar ook aan de paarden. Deze laten zich momenteel vooral zien nabij Almere. Hier zijn de herten minder aanwezig. Blijkbaar vinden de paarden de rust hier aangenamer. De excursies voor deze periode zijn allemaal volgeboekt. Wel is er nog een exclusieve picknick tussen de burlende herten! Deze vindt plaats op 16 oktober voor maximaal 35 personen. Het programma is te vinden op de website van Staatsbosbeheer, opgeven is verplicht.

Staatsbosbeheer, bezoekerscentrum Oostvaardersplassen.
Adres: Kitsweg 1
8218 AA Lelystad
Telefoon: 0320-254585 (doorkiesnr. 1)
E- mail: Oostvaardersplassen@staatsbosbeheer.nl

Vogels en dieren
Nog even kort de stand van zaken over de natuur. De zeearend wordt nog steeds regelmatig gezien. Ook zijn de eerste brandganzen alweer aanwezig, net als de kieviten. Deze zijn in grote getale aanwezig op de natte graslanden. De smienten verzamelen zich volop, en de grote zilverreigers vallen extra op in het nu wat fletse landschap. Over de runderen, paarden en de edelherten is eigenlijk weinig nieuws te melden. De dieren zijn in een prima conditie en gaan tiptop de winter in.

Aarzelend begin bronst in Oostvaardersplassen

Net als anders begint omstreeks deze tijd de bronstperiode van de edelherten. Eén van de eerste tekenen is het gedrag van de mannelijke dieren: zij komen meer in beeld, zonderen zich wat meer af en nemen hun plekken in het veld in. Ook het uiterlijk is nu anders dan in de zomer. Vooral de zware beharing onder de nek is nu ruig geworden. Dat noemen we de ‘Bronstmanen’.

Maar waar iedereen natuurlijk op zit te wachten is het eerste geluid. Het eerste ‘geburl’(nee, dit is géén schrijffout) waarmee de mannelijke dieren aangeven ‘er klaar’voor te zijn.

Gisteren is door een collega het eerste, voorzichtige schrapen van de keel gehoord. Nu de temperatuur wat gaat dalen, en de nachten langer worden, zal de bronst vast en zeker intensiever worden, en ik weet zeker dat wij binnen kort weer een oorverdovend concert van burlende edelherten in de Oostvaardersplassen zullen horen.

De draad weer opgepakt

Nu de vakantie weer voorbij is, kom ik er eindelijk weer aan toe om mijn weblog bij te werken. Ik besef dat er veel is blijven liggen, maar wil toch de draad weer oppakken.

Zijsprong
Tijdens de laatste dagen van mijn vakantie ben ik met een aantal collega’s een paar dagen naar de Oderdelta en de Warta in Polen geweest. Ik heb daar beelden gezien die gewoon de Oostvaardersplassen kunnen zijn. 25 zeearenden, 100 grote zilverreigers en 100 kraanvogels is veel,  maar wel mooi. 

Maar goed, mijn vakantie, daar gaat het hier niet om. Nu met het najaar op de stoep klinkt zeer incidenteel een bronstig hert over de vlakten. Het gedrag van de dieren begint anders te worden. De mannelijke dieren krijgen steeds meer het uiterlijk zoals dat bij de bronstperiode hoort.

Met een geslachtsverhouding van circa één mannelijk dier op drie vrouwelijke staat ons een drukke bronst te wachten. Dit betekent ook, dat onze bezoekers absoluut weer veel van de bronst kunnen genieten. Net als in voorgaande jaren zijn er weer de nodige bronstexcursies, waarvoor men zich op het bezoekerscentrum kan inschrijven. 

Vogels
Een bijzondere waarneming van de afgelopen weken waren twee zwarte ooievaars. Vogels die van nature in dit soort gebieden voor kwamen en nu dus misschien aan een comeback bezig zijn. Net zoals de grote zilverreiger en de zeearend. Beelden hiervan zijn te zien op de videoblog van Ruben Smit.

Tot zover even het oppakken van de draad. Tot de volgende keer.